Folk art

Folk art

 

 

Развіццё і падтрымка народнай творчасці засноўваецца на прынцыпах, выкладзеных у Кодэксе Рэспублікі Беларусь аб культуры, а менавіта, прыярытэт развіцця беларускай нацыянальнай культуры і прызнанне беларускай мовы адным з фактараў фарміравання нацыянальнага менталітэту; адраджэнне, захаванне і развіццё нацыянальных культурных традыцый; зберажэнне і памнажэнне гісторыка-культурнай і археалагічнай спадчыны; свабода творчай дзейнасці; узаемадзеянне беларускай нацыянальнай культуры з культурамi iншых народаў i яе iнтэграцыя ў сусветную культуру (арт. 2) і інш. Для здзяйснення названых прынцыпаў існуюць установы, якія займаюцца клубнай дзейнасцю. Сёлета іх па галіне культуры налічваецца 3742, у тым ліку арганізацый клубнага тыпу — 2656, большасць з іх на сяле — 2237.

 

У прыватнасці, сетка клубаў складаецца з наступных відаў і іх колькасці:

  • клубы — 455, дамы культуры — 1 255, палацы культуры — 26, цэнтры культуры — 100, усяго — 1836;
  • цэнтры культуры і вольнага часу — 187;
  • дамы (цэнтры) фальклору (народнай творчасці, нацыянальнай культуры) — 94, у тым ліку, дамы фальклору — 23, дамы народнай творчасці — 39, дом нацыянальнай культуры — 1, цэнтры фальклору — 6, цэнтры народнай творчасці — 18, цэнтры нацыянальнай культуры — 7;
  • дамы (цэнтры) рамёстваў (народных майстроў) — 105, у тым ліку, дамы рамёстваў — 63, дамы народных майстроў — 5, цэнтры рамёстваў — 35, цэнтры народных майстроў — 2;
  • іншыя — 434.

 

Акрамя таго, народнай творчасцю займаюцца і ва ўстановах не клубнага тыпу (бібліятэках, музеях, метадычных і адукацыйных установах), якіх у сістэме Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь — 1086.

 

У сувязі з памяншэннем колькасці клубаў (на 116 у параўнанні з 2015 г.) стала менш клубных фарміраванняў і іх удзельнікаў: у 2016 г. —21 426 фарміраванняў (на 3,9 % менш, у 2015 г. — 22 306), 251 573 удзельнікаў (на 3,6 % менш, у 2015 г. —260 936). Аднак сярод усіх тыпаў фарміраванняў маюцца выключэнні па колькасці ўдзельнікаў. У 2016 г. павялічылася іх колькасць у студыях, аматарскіх калектывах мастацкай творчасці харэаграфічнага (на 2918) і музычна-інструментальнага (на 14) кірункаў. Усе паказчыкі адлюстраваны ў наступнай табліцы (павелічэнні вылучаны).

 

 

Табліца 1. Колькасныя паказчыкі клубных фарміраванняў па галіне (2015—2016 гг.)

 

Тып фарміравання Колькасць фарміраванняў Колькасць удзельнікаў З усяго — колькасць платных фарміраванняў Іх удзельнікаў
2015 г. 2016 г. 2015 г. 2016 г. 2015 г. 2016 г. 2015 г. 2016 г.
Аматарскія аб’яднанні, клубы па інтарэсах, таварыствы, суполкі 6882 6826 86863 84916 184 191 4192 4149
Гурткі, курсы, майстэрні 496 458 6718 6299 81 82 2575 2495
Іншыя клубныя фарміраванні 881 799 9069 8448 169 162 2621 2769
студыі, аматарскія калектывы мастацкай творчасці (вакальна-харавыя) 5883 5630 58903 55998 73 74 1159 1067
студыі, аматарскія калектывы мастацкай творчасці (харэаграфічныя) 1862 1836 25581 28499 324 381 6755 7623
студыі, аматарскія калектывы мастацкай творчасці (тэатральныя) 2356 2235 22911 21584 22 30 310 416
студыі, аматарскія калектывы мастацкай творчасці (музычна-інструментальныя) 931 927 10661 10675 22 27 277 197
студыі, аматарскія калектывы мастацкай творчасці (дэкаратыўна-прыкладнога і выяўленчага мастацтва) 2417 2316 20416 19213 105 137 1028 1307
студыі, аматарскія калектывы мастацкай творчасці (іншыя) 2402 2300 16814 15941 37 34 831 694
Усяго 24110 23327 260936 251573 1017 1118 19748 20717
 У тым ліку па ўстановах: клубнага тыпу 22306 21426 233880 223080 952 1042 18911 19605
не клубных 1804 1901 27056 28493 65 76 837 1112

 

Як відаць з табл. 1, павялічылася колькасць платных фарміраванняў і іх удзельнікаў у цэлым па галіне.

 

 

Мастацкі ўзровень аматарскіх калектываў у рэспубліцы мае станоўчую дынаміку, аб чым сведчыць рост колькасці «народных», «узорных» і «заслужаных аматарскіх калектыў». На пачатак 2017 г. у рэспубліцы налічваюцца 1665 «народных» і «ўзорных» аматарскіх калектываў мастацкай творчасці (у 2016 г. найменне прысвоена 31 калектыву) і 98 заслужаных аматарскіх калектываў мастацкай творчасці (у 2016 г. прысвоена 5 калектывам).

 

Нягледзячы на паніжэнне колькасці клубных фарміраванняў і іх удзельнікаў не адбылося таго ж і ў колькасных паказчыках праведзеных мерапрыемстваў. Іх аналіз за пяць гадоў паказвае тэндэнцыю на павелічэнне, асабліва па колькасці выстаў па народнай творчасці і дэкаратыўна-прыкладному мастацтву: з 2012 г. па 2016 г. — на 17,2 %, у тым ліку ў вёсцы — на 14,2 %, аб чым сведчыць наступная табліца.

 

 

 

Табліца 2. Колькасныя паказчыкі клубных мерапрыемстваў па галіне. 2012—2016 гг.

 

Назва мерапрыемства 2012 г. 2013 г. 2014 г. 2015 г. 2016 г.
Усяго канцэртаў, спектакляў аматарскіх мастацкіх калектываў 117 961 128 649 122 636 123 212 127 466
Усяго тэатралізаваных свят, абрадаў, прадстаўленняў 41 466 47 393 45 475 47 024 47 862
Усяго выстаў па народнай творчасці і дэкаратыўна-прыкладному мастацтву 38 284 40 267 43 447 44 172 46 246
Усяго іншых мерапрыемстваў 433 331 401 777 386 135 376 206 371 012
У тым ліку для вёскі — канцэртаў, спек-такляў аматарскіх мастацкіх калектываў 94 297 105 650 99 210 99 020 101 869
У тым ліку для вёскі — тэатралізаваных свят, абрадаў, прадстаўленняў 33 402 38 598 36 267 37 540 37 995
У тым ліку для вёскі — выстаў па народнай творчасці і дэкаратыўна-прыкладному мастацтву 30 748

 

32 298

 

33 897 34 585 35 834
У тым ліку для вёскі — іншых мерапрыемстваў 379 575 346 696 327 744 314 871 305 459

 

 

 

Каля 69 % клубных фарміраванняў адносяцца да калектываў мастацкай творчасці. Менавіта яны забяспечваюць у значнай меры абслугоўванне насельніцтва канцэртнымі і выставачнымі мерапрыемстамі. У 2016 г. з удзелам аматарскіх калектываў мастацкай творчасці праведзена больш за 120 тысяч канцэртаў і спектакляў, больш за 45 тысяч тэатралізаваных народных свят і абрадаў, больш за 40 тысяч выстаў твораў народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

 

Аб якаснай дзейнасці ў названым кірунку сведчыць прысуджэнне спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Р.А. Раманені, кіраўніку заслужанага аматарскага калектыву студыі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва «Беларускі сувенір» ДУДА «Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі Салігорскага раёна», за значны ўклад у адраджэнне і захаванне традыцый народнага мастацтва саломапляцення, далучэнне моладзі да нацыянальнай культуры.

 

Значнымі поспехамі вызначыліся многія міжнародныя, рэспубліканскія і рэгіянальныя мерапрыемствы ў Год культуры. Эфектыўнай формай падтрымкі аматарскіх калектываў мастацкай творчасці, у прыватнасці вакальна-харавых, застаецца правядзенне аглядаў-конкурсаў, фестываляў, якія дэманструюць іх дасягненні, выяўляюць праблемы і тэндэнцыі развіцця.

 

Найбольш знакавымі ў 2016 г. на Гродзеншчыне сталі: абласны фестываль народнай творчасці ветэранскіх калектываў «Не старэюць душой ветэраны» (г. Ваўкавыск, г. Іўе), фестывалі славянскіх баявых мастацтваў (г. Гродна), «Артыстычныя сустрэчы «Гродна — Беласток» (г. Гродна), «Ганенскі кірмаш» і IV абласны фестываль аўтарскай песні «Новае пакаленне» (г.п. Зэльва), рэгіянальны фестываль «Гальшанскі замак» у Ашмянскім раёне і інш.

 

У Лідскім раёне пачаў дзейнічаць этнапраект «Абрады маёй краіны», у рамках якога на працягу года праведзены 24 абрады, з іх 7 — нядаўна адноўленых. З поспехам таксама праведзены наступныя мерапрыемствы: раённае свята «Згукі бацькаўшчыны» і свята «Повязь вякоў — беларускі ручнік» у Лідскім раёне, свята фальклору «Па сцежках спадчыны» (Мастоўскі р-н), раённы фестываль свят і абрадаў «Кола часу» (Ашмянскі р-н) і інш.

 

З мэтай рэалізацыі комплексу мерапрыемстваў па зберажэнню і папулярызацыі гісторыі і традыцый, вывучэнню, захаванню, аднаўленню і эфектыўнаму выкарыстанню гісторыка-культурнай спадчыны ў мінулым годзе былі распрацаваны праект «Вяртанне да вытокаў» (Гродзенскі раён), абласны праект «Вялікі Гарадзенскі кірмаш».

 

Дзеля абмену творчым вопытам, дэманстрацыі лепшых творчых калектываў раёнаў, прадстаўлення магчымасці гастрольнай дзейнасці артыстам аматарскай творчасці на працягу 2016 г. былі праведзены 597 абменных канцэртаў (+286 у параўнанні з 2015 г.). Вышэйшы паказчык правядзення такіх мерапрыемстваў зафіксаваны ў Іўеўскім (75), Воранаўскім (73), Зэльвенскім (59), Мастоўскім (54), Слонімскім (41) раёнах.

 

У Гомельскай вобласці традыцыйна праходзіць шэраг буйных фестываляў, свят, конкурсаў. На высокім арганізацыйным і творчым узроўнях прайшлі міжнародныя фестывалі: фестываль харэаграфічнага мастацтва «Сожскі карагод», дзіцячы конкурс «Музыка надзеі», адкрыты конкурс «Мой сябра — баян», фестываль этнакультурных традыцый «Кліч Палесся»; рэспубліканскія: фестываль народнага гумару «Аўцюкі», фестываль фальклорнага мастацтва «Берагіня» і інш.

 

Заслугоўвае ўвагі арганізацыя выдавецкай дзейнасці на Гомельшчыне ў мэтах вывучэння і папулярызацыі элементаў нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці (падрыхтаваны матэрыялы для кампакт-дыскаў, тэматычных буклетаў, калектыўнага зборніка «Культура Гомельшчыны»), работы па расшыфроўцы фальклорных матэрыялаў, па маніторынгу старадаўніх свят і абрадаў, па правядзенню семінараў «Моладзь і традыцыйная народная культура», «Далучэнне да нацыянальнай культуры як важны фактар духоўна-маральнага выхавання грамадзян».

 

На Віцебшчыне ў другі раз у межах Міжнароднага фестывалю песні і музыкі «Дняпроўскія галасы ў Дуброўна» адбылося адкрытае абласное свята-конкурс глінянай цацкі «Салавейка–2016». Яно праводзіцца ў мэтах адраджэння традыцый дубровенскай цацкі, якую вырабляла знакамітая майстрыха Г. Марачова.

 

На працягу года адбыўся агляд-конкурс мастацкай самадзейнасці аматарскіх калектываў вобласці. Галоўная мэта маштабнага мерапрыемства — выяўленне яскравых і самабытных талентаў, стварэнне ўмоў для рэалізацыі іх творчага патэнцыялу; развіццё ўсіх відаў і жанраў мастацкай творчасці; папулярызацыя класічнай і народнай спадчыны. У аглядзе-конкурсе прыняла ўдзел болей за 5000 чалавек (каля 500 творчых калектываў і 200 індывідуальных выканаўцаў).

 

Значнай падзеяй у развіцці і папулярызацыі наіўнага мастацтва і непрафесійнай выяўленчай творчасці стала V Нацыянальная выстава наіўнага мастацтва «Insita-2016», прысвечаная 120-годдзю з дня нараджэння А. Кіш, адзінай беларускай мастачкі, якая ўвайшла ў сусветную энцыклапедыю наіўнага мастацтва. У выставе прынялі ўдзел 71 аўтар з Беларусі, а таксама Масквы, Санкт-Пецярбурга, Каралёва, Анапы, Самары, Джанкаі (Крым), Казані (Татарстан), Тракаі (Літва) і інш.

 

На Магілёўшчыне для развіцця аматарскіх калектываў былі праведзены: абласны агляд-конкурс і заключны канцэрт ветэранскіх аматарскіх калектываў мастацкай творчасці і індывідуальных выканаўцаў XIII Рэспубліканскага фестывалю народнай творчасці ветэранскіх калектываў «Не старэюць душой ветэраны»; канцэрт «Сузор’е Беларусі» з удзелам вядучых аматарскіх вакальных і харэаграфічных калектываў усіх абласцей; святы народнай творчасці «Пад бусліным крылом» і беларускіх рамёстваў, музыкі, песні і танца «Залатыя руны народнай творчасці», тэматычныя абрадавыя праграмы «Ад Калядак да Пакрова» ў рамках V Міжнароднага форуму «Традыцыйная культура як стратэгічны рэсурс устойлівага развіцця грамадства»; тэматычная канцэртная праграма «Карагод народных талентаў» у рамках абласнога фестывалю-кірмашу працаўнікоў сяла «Дажынкі–2016» у г. Мсціславе і інш.

 

Дзеля захавання, адраджэння, развіцця і папулярызацыі традыцыйных народных рамёстваў і промыслаў у Магілёўскай вобласці створаны і дзейнічаюць 16 дамоў (цэнтраў) рамёстваў, Быхаўскі раённы цэнтр народнай творчасці і рамёстваў, у тым ліку 3 — у сельскай мясцовасці. Адкрыты 16 салонаў-магазінаў па продажу вырабаў майстроў і ўмельцаў дэкаратыўна-прыкладной творчасці, сувенірнай прадукцыі.

 

У вобласці працуе больш за 400 майстроў, з якіх 19 — маюць званне «народны майстар Беларусі», 96 з’яўляюцца сябрамі Беларускага саюза майстроў народнай творчасці.

 

За год спецыялістамі раённых дамоў (цэнтраў) рамёстваў праведзена каля 70 даследча-этнаграфічных экспедыцый з мэтай выяўлення новых майстроў традыцыйных беларускіх рамёстваў і дэкаратыўна-прыкладной творчасці; тэхналогій традыцыйных рамёстваў, абрадаў рэгіёна і іншага матэрыялу. Магілёўскім абласным метадычным цэнтрам народнай творчасці і культурна-асветнай работы ў 2016 г. ініцыяваны творчыя праекты — абласны агляд-конкурс «Магілёўская лялька ў рэгіянальным строі», працягнуты абласны творчы праект «Купальскі пояс». Для стварэння пояса даўжынёй 70 м з рэгіянальных узораў ткацтва былі задзейнічаны ўсе раёны вобласці.

 

У Мінскай вобласці праведзена звыш 10 абласных культурных мерапрыемстваў па розных відах і жанрах народнай творчасці: фестывалі народнай творчасці «Напеў зямлі маёй», духавой музыкі «Майскі вальс», народных тэатраў «Бярэзінская рампа», свята-конкурс дзіцячай творчасці «Калыска талентаў» і іншыя. На дэманстрацыю дасягненняў майстроў народных мастацкіх рамёстваў былі накіраваны арганізацыя і правядзенне свят-конкурсаў майстроў ганчарства «Гліняны звон» і майстроў драўлянай манументальнай скульптуры «Сонечная цеплыня дрэва».

 

У г. Маладзечна прыцягнуў увагу VI Міжнародны сімпозіум па праблемах мастацтва выразання з паперы «Мастацкае выразанне: форма і колер», які быў прысвечаны памяці знакамітых беларускіх майстроў В. Чырвонцавай і В. Дубінкі. У мерапрыемстве прынялі ўдзел 67 даследчыкаў і майстроў выцінанкі з Беларусі, Расіі, Украіны, Літвы, Францыі і Польшчы.

 

У г. Мінск былі праведзены 7 гарадскіх фестываляў і конкурсаў самадзейнай мастацкай творчасці (V Мінскі гарадскі агляд-конкурс патрыятычнай песні, VI фестываль творчасці людзей з абмежаванымі магчымасцямі «Мастацтва жыць, тварыць мастацтва», адборачныя туры Рэспубліканскага фестывалю-конкурсу аўтарскай бардаўскай песні «Кветкі Вялікай Перамогі», XXV Міжнароднага конкурсу выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск–2016», XI Міжнароднага дзіцячага конкурсу выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск–2016», Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў беларускай эстраднай песні ў рамках XVI Нацыянальнага фестывалю беларускай песні і паэзіі «Маладзечна–2016».

 

Таксама ў сталіцы прайшоў традыцыйны гарадскі фестываль народнай творчасці «Сузор’е», у супрацоўніцтве з ГА «Беларускі саюз майстроў народнай творчасці» адбыліся 5 маштабных выстаў-кірмашоў рамеснікаў і майстроў народнай дэкаратыўна-прыкладнай творчасці з усіх раёнаў рэспублікі, у якіх прыняла ўдзел болей за 1000 майстроў з ўсёй краіны.

 

У Інстытуце культуры Беларусі праведзены семінары «Узаемадзеянне арганізацый культуры ў сферы народнай творчасці», «Фандрайзінг: як знайсці сродкі для развіцця культуры». Па апошняй актуальнай тэматыцы семінары-практыкумы адбыліся двойчы за год. На трэнінгах удзельнікі вучыліся рыхтаваць праекты-заяўкі да міжнародных конкурсаў і праграмы з мэтай атрымання фінансавання. Пазначым, што практычная дзейнасць з поспехам ажыццяўляецца арганізацыямі Гродзенскай вобласці.

 

Прыярытэтным напрамкам работы ў 2017 г. з’яўляецца рэалізацыя мерапрыемстваў Дзяржаўнай праграмы «Культура Беларусі» на 2016—2020 гады. Актуальнымі задачамі застаюцца вырашэнне кадравых пытанняў, узмацненне матэрыяльна-тэхнічнай базы ўстаноў, набыццё касцюмаў для калектываў, прыцягненне спонсарскіх сродкаў на падтрымку беларускіх культурных праграм, у тым ліку праз удзел у міжнародных праектах.

 

 

Folk artists of Belarus (45 downloads)